มโนราห์
 
การกาศครู หรือ ไหว้ครูโนรา
 

    หลังจากโหมโรง หรือ ลงโรง โดยประโคมเครื่องพอสมควรแก่เวลาแล้วก็มีการ (ประ) กาศครู หรือ ไหว้ครูตามแบบฉบับของโนรา โนราทุกโรงก่อนที่จะรำต้องไหว้ครูกาศครูเสียก่อน การไหว้ครูเป็นวัฒนธรรมประจำชาติไทยมาแล้วแต่สมัยดึกดำบรรพ์ เพราะครูเป็นผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาต่างๆให้ เริ่มแต่ครูต้นคือบิดามารดาจนถึงครูคนสุดท้าย โนรานับถือครูมาก ฉะนั้นการเล่นทุกคราวจะขาดการไหว้ครูเสียก่อนไม่ได้

คำกาศครู โดย ขุนอุปถัมภ์นรากร (พุ่ม เทวา)

ตอนที่ ๑

    อานเอ ขานให้โนเนโนไน
ขานมาช้าต้อง ทำนองเหมือนวัวชักไถ
เพลงสำลีไม่ลืมไน พี่ไปไม่ลืมน้องหนา
รวยรวย ยังหอมแต่รสแป้งทา
หอมรสครูข้า ส่งกลิ่นพ่อมาไรไร
หอมมาสาแค่ ลูกเหลียวไปแลหอมไกล
หอมฟุ้งสุราลัย ไคลเข้าในโรงน้องหนา
ลมใดพัดแล้ว ตั้งเมฆขึ้นมา
ลมว่าวดาหรา พัดโต้ด้วยลมหลาตัน
ลูกก็ชักเอาใบแล่น กลางคืนมาเป็นกลางวัน
ไกลหลิ่งไกลฝั่ง เอาเกาะกะชังมาเป็นเรือน
เพื่อนบ้านเขานับปี นางทองสำลีนับเดือน
เอาเกาะกะชังมาเป็นเรือน เป็นแท่นที่นอนน้องหนา

ตอนที่ ๒

    ฤกษ์งามยามดีปานี่ชอบยามพระเวลา
ชอบฤกษ์ร้องเชิญดำเนินราชครูถ้วนหน้า
ราชครูของน้องลอยแล้วให้ล่องเข้ามา
ราชครูของข้ามาแล้วพ่ออย่าพ้นไป
เชิญพ่อเข้ามานั่งนี้ ลูกหยายถ่ายที่ให้พ่อนั่งใน
มาแล้วพ่ออย่าพ้นไปมาอยู่เหนือเกล้าเกศา
มาอยู่เหนือเกล้าเหนือผมมาช่วยคุมลมกันยา
กันทั้งลูกลม พรมโหวดกันทั้งผีโพด มายา
มากันพรายแกมยาละมบ เขาฝังไว้ริมทาง
มากันให้ถ้วนให้ถี่มากันลูกนี้ทุกที่ย่าง
ละมบเขาฝังไว้ริมทางจำไว้แวะซ้ายแวะขวา
สิบสองหัวช้างสิบสองหัวเชียกจำให้พ่อร้องเรียกหา
ถ้าพ่อไม่มาลูกยาจะได้เห็นหน้าใคร
เห็นหน้าแต่ท่านผู้อื่นความชื่นลูกยามาแต่ไหน
ให็ลูกเหลียวหน้าไปหาใครเหมือนใยราชครูถ้วนหน้า
ลูกไหว้ครูพักอีกทั้งครูสอนไหว้แล้วเอื้อนกลอนต่อมา
ไหว้ครูสั่งสอนข้าพ่อมาคุ้มหน้าคุ้มหลัง
มาเถิดพ่อสายสมรมาคุ้มลูกเมื่อนอนเมื่อนั่ง
มาคุ้มข้างหน้าข้างหลังพ่อมาวังซ้ายวังขวา
ราชครูของน้องลอยแล้วให้ล่องเข้ามา
ราชครูของข้าดำเนินเชิญมาให้หมดสิ้น
ไม่ว่าอยู่แค่ หรืออยู่ไกลลูกร้องกาศไปให้ได้ยิน
ดำเนินเชิญมาให้หมดสิ้นไหลแล้วให้เทกันเข้ามา
ขุนโหรญาโหรขุนพรานญาพรานโปรดปรานเหนือเกล้าเกศา
ไหว้พรานเทพเดินดงพระยาพรานคงมาเดินป่า
พรานบุญปรึกษาเดินจำนำหน้าราชครู
แม้นผิดแม้นพลาดตรงข้อไหนชาวไทยเมตตาได้เอ็นดู
บรรดาราชครูมาอยู่เบื้องซ้ายเบื้องขวา
ลูกจับเริ่มเดิมมาไหว้ขุนศรัทธาเป็นประธาน
ไหว้หลวงเสนได้เป็นครูพักเป็นหลักนักเลงแต่โบราณ
ถัดแต่นั้นทองกันดารไหว้ตาหลวงเสนสองเมือง
ไหว้ตาหลวงคงคอผมหมอไหว้ท้าววิจิตรเรือง
โปรดให้รับท้าวเข้าสู่เมืองลือเลื่องความรู้ได้เล่าเรียน
พ่อมาสอนศิษย์ไว้ต่างตัวพ่อไม่คิดกลัวเพราะความเพียร
สิบนิ้วข้าหรือคือเทียนเสถียรสถิตยอไหว้ไป
ยอไหว้พระยาโถมน้ำโฉมงามพระยาลุยไฟ
พระยาสายฟ้าฟาดลูกน้อยนั่งร้องกาศไป
พระยามือเหล็กพระยามือไฟไหว้ใยตาหลวงคงคอ
ไหว้ลูกของพ่อที่แทนมาชื่อจันทร์กระยาผมหมอ
ตาหลวงคงคอผมหมอหลวงชมตาจิตร
เมื่อยามเป็นคนพ่อทองหลวงนายแต่ท้าวมาไร้ความคิด
หลวงชมตาจิตรผิดด้วยสนมกรมชาววัง
พ่ออาบน้ำทาแป้งดับแตง ไม่ทันได้ผันหลัง
ผิดด้วยสนมกรมชาววังรับสั่งผูกคอให้ฆ่าเสีย
พ่อไม่ทันได้สั่งลูกบุญปลูกไม่ทันได้สั่งเมีย
รับสั่งผูกคอให้ฆ่าเสียในฝั่งแม่น้ำย่านยาว
หากพ่อมาตายด้วยเจ็บไข้ลูกรักจักได้ไปถามข่าว
ในฝั่งแม่น้ำย่านยาวชีวิตพ่อม้วยมรณา
ถ้าพ่อตายข้างฝ่ายบกให้เป็นเหยื่อนกเหยื่อกา
ถ้าพ่อไปตายฝ่ายเลให้เป็นเหยื่อเข้เห-รา
พ่อไปตายฝ่ายเหนือให้น้ำเน่าน้ำเหงื่อไหลลงมา
น้ำเน่าลายจันทร์น้ำมันลูกลายแป้งทา
โดกแข้งโดกขาลูกยาไว้ทำไม้กลัดผม
ดวงเนตรพ่อทองผมสอดลูกน้อยไว้ทำไม้หลอดอม
ทำไม้กลัดผมชมต่างพ่อร้อยชั่งแก้ว
โอ้พ่อร้อยชั่งแก้วสองแถวพ่อร้อยชั่งอา
ร้อยชั่งรักข้าพ่ออย่าตัดตัดรักเสียให้ม้วย
พ่ออย่าตัดลูกเหมือนตัดตาลพ่ออย่ารานหลานเหมือนรานกล้วย
พ่ออย่าตัดรักเสียให้ม้วย เห็นดูด้วยช่วยรำมโนรา

ตอนที่ ๓

    ลูกกาศครูเท่านั้นแล้วผ่องแผ้วเป็นเพลงพระคาถา
ลูกไหว้นางหงส์กรงพาลีไหว้นางธรณีเมขลา
ไหว้บริถิว ราชาภูมิมาหาลาภหาชัย
ลูกจะไหว้แม่โภชวัชดีธรณีแม่ได้เป็นใหญ่
ลูกเล่นเต้นรำบรรดาที่ทำบนหัวแม่และขอคำความอำภัย
หลีกเกล้าเกศาเสียให้ไกล ไหว้ภูมิสถานท่านเจ้าวัด
เล่นให้สบายให้คลายให้คล่องอย่าให้ข้องอย่าให้ขัด
ไหว้ภูมิสถานท่านเจ้าวัดผมถัดลงหูมาลงตา
ไหว้พุทธรูปในกุฏิและวิหารแบ่งองค์ส่งญาณเล็งแลมา
ลูกเข้ามาเยี่ยมที่ในอารามขอสมาอย่ามีความโทษา
ขึ้นชื่อความเจ็บอย่ามาใกล้ขึ้นชื่อความไข้อย่าให้มีมา
ทั้งไข้ร้อนไข้ห่าพ่อมาขับไล่เสียให้ไกล
อย่าโชกโบกโบยพ่อมาคุ้มโภยกันภัย
กันทั้งเสนียดจังไหรอย่าให้มาใกล้ลูกเลยหนา...

ตอนที่ ๔

    หัตถ์ทั้งสองประคองตั้งยกขึ้นเหนือเศียรรังดังดอกปทุมมา
หัตถ์ทั้งสองประคองเศียรนั่งไหว้เวัยนแต่ซ้ายย้ายไปหาขวา
ไหว้มุนีนาถพระศาสดาพุทธังธัมมังสังฆาไหว้อาจารย์
ไหว้คุณศีลาพระบารมีป่าฉะนี้นั่งไหว้พระคุณท่าน
ครุฑยักษ์ปักษาพยาบาลศัตรูหมู่มารขอให้หลบหลีกหนี
ไหว้จักรวรรดิ์ฟ้าครอบทุกช่องชั้นขั้นขอบรอบทั้งโลกี
ไหว้เวสสุวรรณเจ้าบัญชีไหว้สุวรรณมาลีลูกไหว้ฤาษีสม
พระบวชพระเรียนจำเนียรนาถลูกนั่งไหว้พระบาทองค์พระยายม
ไหว้ภูมิสถานท่านเจ้ากรมยาขึ้นตั้งบังคมเหนือพระเกศา
กาศไปเห็นไม่ตรึกนี่ค่ำดึกดื่นเกินพระเวลา
กลัวพี่น้องน้าป้ามานั่งถ้าเหนื่อยเนื้อจะเหนื่อยใจ
เราร่ำเรียนมาหมายว่าจะเล่นทำเช่นเอาไว้ใช่จักได้ไหร
มาเราจะร้องท่องพระบทไปออกมาไวเชิญรำทำให้ชม.....แม่....เอ้ย

ประวัติโนรา
เครื่องแต่งกายโนรา
เครื่องดนตรีโนรา
องค์ประกอบการแสดงโนรา
โนราโรงแข่ง
การออกพราน
ท่ารำโนรา ๘๓ ท่า

ท่ารำเฉพาะอย่าง
รำท่าสิบสอง
รำท่าครูสอน
รำท่าสอนรำ
รำท่าปฐมพรหมสี่หน้า
รำคล้องหงส์
รำแทงเข้
รำเฆี่ยนพราย

พิธีกรรม
โนราโรงครู
โนราโรงครูท่าแค
พิธีผูกผ้าใหญ่หรือพิธีแต่งพอกของโนรา

บทกลอน
คำกาศครู
ตำนานมโนราห์
บทร้องประกอบท่ารำ
กำพรัดของโบราณ
เพลงโทนเพลงทับ

ประวัติศิลปิน
ขุนอุปถัมภ์นรากร (พุ่ม เทวา)
โนรายก ชูบัว
โนราเติม เมืองตรัง

วิดีทัศน์
รำประถมโบราณ (คณะวานิสา ดาราศิลป์)
พิธีรำคล้องหงส์ (รำโนราโรงครูท่าแค)
พิธีรำแทงเข้ (รำโนราโรงครูท่าแค)

ร่วมอนุรักษ์มรดกใต้
สิริยา คอสเมติคส์

 
 
   
ขอขอบพระคุณ อ.ชัยยันต์ ศุภกิจ อดีตอาจารย์โรงเรียนบ้านท่ามิหรำ อ.เมือง จ.พัทลุง ผู้เอื้อเฟื้อข้อมูล