รวบรวมโดย
อ.ชัยยันต์ ศุภกิจ
บทเพลงร้องเรือ
หรือ เพลงกล่อมเด็ก ที่รวบรวมไว้นี้ ส่วนใหญ่ผู้เขียนสืบค้นได้จากในพื้นที่
ต. พนมวังก์ ต. นา
ขยาด อ. ควนขนุน จ.พัทลุง ทั้งนี้เนื่องมาจากผู้เขียนมีญาติผู้อาวุโสทางฝ่ายภรรยาอยู่ในพื้นที่จำนวนหลายท่าน
โดยเฉพาะคุณยายจันทร์ ศรีชุมพวง ( ถึงแก่กรรมแล้ว ) จึงมีความสะดวกในการสืบค้นพอสมควร
จึงขอขอบพระคุณผู้ที่ให้ความสะดวกและให้ความร่วมมือในการสืบค้นข้อมูลครั้งนี้ไว้
ณ ที่นี้เป็นอย่างสูง และเชื่อว่าในพื้นที่อื่นน่าจะมีบทเพลงร้องเรือ
หรือเพลงกล่อมเด็ก ที่แตกต่างกันออกไปตามสภาพของแต่ละท้องถิ่น ซึ่งน่าจะมีการสืบค้น
รวบรวมไว้ไม่ให้สูญหาย เพื่อเป็นการสืบสานรักษามรดกพื้นบ้านนี้ไว้ให้คงอยู่สืบไป
๑. อ้า เห้อ เหอ พี่ยอดยิ่ง น้องขอสักสิ่งพี่ยอดใย ขอแต่สูบยากับเหล็กไฟ
ยอดใยไม่ให้น้องหรือหนา ยามเมื่อตกฟากแม่ไม่เบิกบานกับสูบยา ทรามวัยหัวผ้านั่งหน้าควันไฟ
.ควุ้ง
๒. อ้า เห้อ เหอ หวันขึ้นเหอ ขึ้นมายอแสง น้ำเต้าพอทรามแกง นางแม่หวงไว้ไปไหน
หวงไว้นาน ๆ อ้ายโหมกลางบ้านมันลักไช นางแม่หวงไว้ไปไหน น้ำเต้าพอทราม
..แกง
๓. อ้า เห้อ เหอ ต้นตอเบา ( ต้นกระถิน )
ออกชื่อว่าผัวของเขา ตัวน้องไม่ปรารถนาหา เชิญหลบไปเริ้นเถิดพี่คิ้ววาด
หย่าเมียให้ขาดต่อกลับมา ตัวน้องไม่ปรารถนาหา สักเท่าเม็ดงา
..เดียว
๔. อ้า เห้อ เหอ ราวข่าวช้างร้ายมันเข้าในไร่แตง อย่าไปเหลยพี่เจ้าดำแดงช้างร้ายจะแทงตัวพี่เสีย
น้องห้ามอยู่พัม ๆ ตาดำไม่ฟังคำของเมีย ช้างร้ายจะแทงตัวพี่เสีย เมียพี่อี้ได้คน
.เอิน
( อื่น )
๕. อ้า เห้อ เหอ ต้นเขือข้อย ( มะเขือพวง
) รักกันแต่น้อย ๆ น้ำตาน้องย้อยไม่หอนแห้ง รักคิ้วหรือรักหน้า
น้องรักวาจาพี่ช่างแหลง น้ำตาน้องย้อยไม่หอนแห้ง เสียแรงที่รัก
.กัน
๖. อ้า เห้อ เหอ ต้นพร้าวทางล้อม อ้ายตัดหัวเดินล้ม อ้ายตัดหัวเดินเงย
อ้ายตัดหัวปากปิด อ้ายตัดหัวปากเผย เดินล้ม เดินเงย อ้ายตัดหัวช่างทำ
..บาว
๗. อ้า เห้อ เหอ ความแค้นเหอ เหอแน่น ๆ มา หมอไหนรู้ยารักษาความแค้น
ความเจ็บและความไข้ พอรักษาได้เจ้าหัวแหวน รักษาความแค้น หมอไหนที่รู้
.ยา
๘. อ้า เห้อ เหอ แค้นใจเหอ เหยียบแม่ไดหัก พี่ชายจะเข้ามาผูกรัก
น้องขอแต่น้ำหัวใจดี ฝากพ่อฝากแม่ฝากน้องกันแหล้ พี่เนื้อถี่น้องขอแต่น้ำหัวใจดี
ฝากผีพระมาร
.ดา
๙. อ้า เห้อ เหอ แค้นใจเหอ จะถีบลูกไดเสียให้หัก ไม่เหมือนแรกรัก
แรกชันชีน้ำเต้าไม่ทันแตกยอด บ่าวน้อยผมสอด ถอยหลังหนี ไม่เหมือนแรกรักแรกชันชี
เสียทีที่รัก
.กัน
๑๐. อ้า เห้อ เหอ ต้นบ้าราสา* ผัวเป็นโนราเมียทอผ้าห้อย เล่นไปรำไปขัดใจตรงไหนล่ะสาวน้อย
เมียทอผ้าห้อย ค่อยเล่นค่อยรำ
..ไป
* ( ต้นน้อยโหน่ง ปัจจุบันไม่ค่อยเห็นแล้ว )
๑๑. อ้า เห้อ เหอ พี่คิ้วเผือ เหตุไหรที่เหลือพลัดเมืองมา ไปอยู่เมืองลุง
เมืองสงขลา กินโตกเทียมหน้ามีพานรอง ทุกสิ่งทุกอย่างพี่คิ้วเผือ เหตุไหรที่เหลือมาถึงน้อง
ขอถามสักคำพี่ร่วมห้อง สีทองอย่าน้อย
.ใจ
๑๒. อ้า เห้อ เหอ พี่บังอร หาเงินไว้ก่อนตอซื้อช้าง อย่าคิดง่าย ๆ เหลาพี่เบาบาง
อย่าคิดเอานางเสียเปล่า ๆ หาเงินไว้มั่งพ่อเนื้อเนียน คัน 15 เหรียญต้องให้เขา
อย่าคิดเอานางเสียเปล่า ๆ ให้เขาพ่อทูน
..หัว
๑๓. อ้า เห้อ เหอ งูสายพานยานขึ้นรั้วคอก
อ้ายเฒ่าหัวหงอกอวดตัวอี้เลี้ยงเมียสาว แลเหอแลดู อ้ายเฒ่าหัวงูมันทำบาว
อวดตัวอี้เลี้ยงเมียสาว อ้ายเฒ่าหัวงู
.หงอก
๑๔. อ้า เห้อ เหอ งูสายพานยานขึ้นรั้วไร่ อี้หญิงมักง่าย อ้ายชายพราม
ๆ หญิงว่าให้ขอ ชายว่าให้ตาม อ้ายชายพราม ๆ 30 กะลอย
.ล่อง
๑๕. อ้า เห้อ เหอ ไม้ไผ่ลำเดียว อยู่กลางน้ำเชี่ยว ค้อมไปทุกทิศ แผ่นดินทั้งกว้างมาย่างให้ผิด
ค้อมไปทุกทิศ ฉุกใจเมื่อภาย
..หลัง
๑๖. อ้า เห้อ เหอ ต้นปุดเล็ก ร้องเรือชาเด็ก เฒ่าเหออย่าจับไปใส่ใจ ชาลูกชาหลานไม่เกี่ยวไม่พานไปหาใคร
เฒ่าเหออย่าจับไปใส่ใจร้องเรือกะชา
..หลาน
๑๗. อ้า เห้อ เหอ แค้นใจเหอ ส้มขามข้อใหญ่ของน้องหัก น้องแค้นเหลือแค้นใจนัก
ปลูกรักมากลายเป็นเตย ไม่ได้กับพี่เณรนี้สิบปี น้องนี้ไม่เอาผัวเหลย
ปลูกรักมากลายเป็นเตย แต่ก่อนไม่เคย
..เห็น
๑๘. อ้า เห้อ เหอ ชมพู่ต้นน้อย หิ่งห้อยมาเกาะอยู่เรียงราย ไม่ใช่คู่ของพี่ชาย
ให้ไกลเหมือนฟ้ากับดิน ถ้าว่าคู่กันให้เหมือนลูกจันกับลูกอิน ร่วมต้นร่วมกิ่งร่วมช่อต่อพวง
..กัน
๑๙. อ้า เห้อ เหอ พี่ไป ไม่แชเท่าใดพี่ไวมา แข้นนักสัก 2 - 3 เดือนกว่า
พี่จะกลับมาหาโฉมศรี สาวน้อยคอยอยู่ไปเถิดหนา ตกแต่งกายาไว้ถ้าพี่ สาวน้อยสร้อยศรี
ไม่แชพี่มา
.ถึง
๒๐. อ้า เห้อ เหอ บ้านกลางแก้วข้า ใครอยู่ดีแต่เพื่อน สาวพูนแก้มเกลื้อน
ชายเหอมันชิงกันอยู่ปรอ ถ้าเป็นดอกไม้สาวพูนเด็ดให้คนช่อ ชายเหอมันชิงกันปรอ
ช่อเดียวไม่พอ
..กัน
๒๑. อ้า เห้อ เหอ ต้นส้มส้า ไข่ดำพ่อค้า เหตุไหรมาบ้าเมียถึงบ้านนี้
บังกอก*ทั้งกว้างใหญ่ ไม่ลูกสาวใครแล้วหรือพี่ เหตุไหรมาบ้าเมียถึงบ้านนี้
หามั่งหามี
ไม่
( บังกอกน่าจะเป็นบางกอก ทั้งนี้คงเพื่อให้ลงสัมผัสในกับ
" ทั้ง " ผู้เขียน )
๒๒. อ้า เห้อ เหอ ต้นนาวปูน สาวผองพองพูน รักน้องอย่าให้สูญความรัก ชายังกอกกะสตรีมีถมไป
ไม่ชอบน้ำใจ พี่หาใฝ่ไม่นงนุชสุดสายชายกลับไม่นอน
..ฝัน
๒๓. อ้า เห้อ เหอ หลับ*เหอหลับ*ทอง ลอยล่องเข้ามาหาหลับแก้ว บาวสาวมันรักกันแล้ว
ปรือไม่ตกเงินหัวขันหมาก หลับเหอหลับทองลอยล่องเข้าหาหลับนาค ปรือไม่ตกเงินหัวขันหมาก
ความยากไม่พ้น
ตัว
หมายเหตุ. หลับ = ตลับ หมายถึงภาชนะใส่สิ่งของขนาดเล็ก มีฝาปิด
๒๔. อ้า เห้อ เหอ ต้นโหนด 2 ต้น มันงามล้นพ้น ไม่ที่จะเลือกต้นไหนดี
เลือกเอาต้นน้องดายของต้นพี่ ไม่ที่จะเลือกต้นไหนดี เสียทีกันทั้งสอง
..ต้น
๒๕. อ้า เห้อ เหอ รักกันเหอ รักคนท่าหลิง* รักกันจริง ๆ ไม่ที่ใช้ใครไปขอให้
ถ้าพี่เป็นแมงภู่ พี่บินไปโฉบพวงดอกไม้ ไม่ที่ใช้ใครไปขอให้ รักกันแต่ใน
ใจ
หมายเหตุ คนท่าหลิง = คนละฝั่งคลองหรือแม่น้ำ
หลิง = ตลิ่ง ( ผู้เขียน )
๒๖. อ้า เห้อ เหอ พี่ชายรักน้อง อย่ารักให้ว่องและให้ไว รักแต่ในใจเหมือนไฟหม่นแกลบ
พี่ชายรักน้องอย่าเอาเพื่อนสองเข้ามาแอบ เหมือนไฟหม่นแกลบ ค่อยติด ค่อยลาม
.. ไป
๒๗. อ้า เห้อ เหอ น้องนอน นอนให้บาย แม่ซื้อทั้งหลาย อย่าได้หยิกหยอก
อย่าหลอกหลอน แม่โผกเปลผ้า อี้โหนโยนช้าให้น้องนอน อย่าหยิกหยอก อย่าหลอกหลอน
ให้น้องเรานอน
บาย
๒๘. อ้า เห้อ เหอ น้องนอน สายหมอน*อรทัยดอกบัวคลั่ง น้องไม่รู้นั่ง โผกเปลเวช้าให้น้องนอน
เวลาน้องอยากนม พาไปส่งนมพระมารดร เวลาน้องอี้นอน ป้อนข้าวอาบน้ำ
ให้
*( น่าจะกร่อนคำมาจาก " สายสมร " )
๒๙. อ้า เห้อ เหอ วังเข้แก้วข้า มีหว้ากาหงษ์ ขอถามบาวคล้ายโฉมยง เหตุไหรมาอยู่ถึงวัดนี้
น้องถามตามสัตย์ วังเข้ไม่วัดแล้วหรือพี่ เหตุไหรมาอยู่ถึงวัดนี้ กี่ปีได้ครอง
.คู่
๓๐. อ้า เห้อ เหอ ต้นส้มขาม น้องโผกเพลงถาม พี่ชายรู้ความว่าน้องรัก
สาวพังดาน*ได้สักกอบ พี่ชายไม่ชอบไม่สมัคร พี่ชายรู้ความว่าน้องรัก สักหน่อยค่อยฟัง
. ข่าว
หมายเหตุ พังดาน = ชื่อหมู่บ้านริมฝั่งคลองห้วยแยน
อยู่ในตำบลนาขยาด ( ผู้เขียน )
๓๑. อ้า เห้อ เหอ ต้นลำโพงกาหลัก ชายนี้ไม่รัก น้องไม่ปราหรม หวีผมให้แผร้
แต่งแง่ให้ชายอื่นชม น้องไม่ปราหรม คู่ชมน้องยัง
.. โข
๓๒. อ้า เห้อ เหอ ร้อยชั่งเหอ ถึงเมียพี่ยังกะอย่าร้อนใจ ปลูกเรือนให้กว้างทำห้องให้ใหญ่
ตัวทอดไฟลงตรงกลาง ข้างนี้กะไม่หย่า ข้างนางหัวผ้ากะไม่ร้าง ตัวพี่ทอดไฟลงตรงกลาง
ไม่หย่าไม่ร้าง
เหลย
๓๓. อ้า เห้อ เหอ ต้นขามเตี้ย พ่อไปได้เมีย ทิ้งลูกไว้ให้ใคร ยังแต่แม่แก่แก้ไม่ตามใจ
ทิ้งลูกไว้ให้ใคร พ่อไปได้เมีย
สาว
๓๔. อ้า เห้อ เหอ แต่ก่อนเหอ เรือนน้องไม่หอนรั่ว เทียมน้องได้ผัว เรือนหอมันรั่วลงไดกลอน
เข้าไปแลที่นอน ผ้าผ่อนน้องเปียกเสียหมดสิ้น เงยแลบนหลังคาน้ำตาน้องลงมาริ่น
ๆ ผ้าผ่อนน้องเปียกเสียหมดสิ้น ตัดหัวผัวรัก
..น้อง
๓๕. อ้า เห้อ เหอ ตัดหัวเหอ น้องตัดหัวแล้วตัดหัวเล่า
ตัดหัวเมื่อกินข้าว ตัดหัวทีหนึ่งเล่าเมื่อเข้านอน ตัดหัวทีหนึ่งแล้วเมื่อปูสาด
ตัดหัวทีหนึ่งเล่าเมื่อลากหมอน อ้ายตัดหัวร้อยท่อน ทำให้น้องอาวร
ใจ
๓๖. อ้า เห้อ เหอ ตัดหัวเหอ พี่ตัดหัวคลุ้มตัดหัวคล้า ตัดหัวไปเถิดเจ้าหัวผ้า
ตัดหัวไม่สา พี่ไม่แคลน ตัดหัวไปเถิดเจ้าผมสอด แต่ค่ำนอนกอดเจ้าหัวแหวน
ตัดหัวไม่สา พี่ไม่แคลน หัวแหวนพี่คน
..เดียว
๓๗. อ้า เห้อ เหอ ต้นอินนิน นิจจาพระเจ้าแผ่นดิน ช่างทำเรือบินบนเวหาแต่เหอ
แต่ก่อนไม่หอนเห็นมา ช่างทำเรือบินบนเวหา บินมาแต่เมือง
.ไกล
๓๘. อ้า เห้อ เหอ เดือนเจ็ด ยกท่านเสด็จไปเมืองกรง ขี่เรือหัวหงษ์ ยกธงหางไก่
พวกบ่าวพวกไพร่ร้องไห้ร่ำไร ยกธงหางไก่ ไสวทั้งเมือง
..นี้
๓๙. อ้า เห้อ เหอ ปลูกโดเหอ ปลูกไว้หน้าวัง ท่านปลูกท่านฝัง อย่าให้ชาววังเขาฉอย*ดอก
ท่านไปสงขลา ให้คนถือตราเข้ามาบอก อย่าให้ชาววังเขาฉอยดอก ดอกโดหน้าวัง
.ท่าน
ท สันนิษฐานบทนี้กลอนพาไป
ฉอย = สอย
๔๐. อ้า เห้อ เหอ ไปคอน* ไปแลพระนอนและพระนั่ง พระพิงเสาดั้งหลังคามุงเบื้อง
เข้าไปในห้องไปแลพระทองเขาทรงเครื่อง หลังคามุงเบื้อง ทรงเครื่องดอกไม้
..ไหว
( คอน = นครศรีธรรมราช )
๔๑. อ้า เห้อ เหอ ไปตรัง น้องสั่งสักคำพี่หัวผ้า ซื้อจกให้น้องเราสักหน้า
ซื้อร่มผ้าให้น้องเราสักคัน ยังสิ่งหนึ่งเล่าพี่ใจดี ซื้อหวีให้น้องเราสักอัน
ซื้อร่มคันสั้นไว้กั้นลินลา*
ผม
* ไม่ทราบความหมายของคำว่าลินลา น่าจะหมายถึงลอนผม
หรือปลายผม
๔๒. อ้า เห้อ เหอ น้องนอน สายสมรอรทัยสุดใจแม่ ยังบ่าวยังไพร่จะได้แล
เจ้าสายแส้แท้มีแต่กรรม ยังปู่ยังย่ายังตายาย อุ้มชูเจ้าไว้ได้ยังค่ำ
เจ้าสายแส้แท้แม่มีกรรม ตาดำแม่คน
เดียว
๔๓. อ้า เห้อ เหอ ไก่ขัน ขันเทือน*ทั้งบ้าน ลูกสาวขี้คร้าน นอนให้แม่ปลุก
ฉวยได้ด้ามขวานแยงวานดังพลุก นอนให้แม่ปลุก ลูกสาวขี้
คร้าน
* ( เทือน = เสียงดัง )
๔๔. อ้า เห้อ เหอ ฝนตก ตกลงแพร่ ๆ ลูกไม่ฟังแม่ จะดีแค่ไหน พบแขกได้แขก
พบไทยได้ไทย จะดีแค่ไหน ลูกไม่ฟังคำ
แม่
๔๕. อ้า เห้อ เหอ ลูกสาวเขาชาวเริ้นตีน เทียม (
ตั้งแต่ ) ได้ผัวจีน นอนสาดเจ็ดชั้น แรกได้ผัวไทยผืนไหนผืนนั้น
นอนสาดเจ็ดชั้น ลูกสาวชาวเริ้น
ตีน
๔๖. อ้า เห้อ เหอ ต้นหนุนหนัง ลูกเมียของพี่ชายยัง อย่าหวังเข้ามาพี่บังอร
ลูกน้อยของพี่นอนขวางตัก เมียรักของพี่ขวางที่นอน อย่าหวังเข้ามาพี่บังอร
เมียก่อนพี่ยัง
อยู่
๔๗. อ้า เห้อ เหอ ลมพัด พัดมารวย ๆ ฉวยหางตา พระบาทนาดเดินดำเนินมา เหมือนหงษ์ลีลาจากถ้ำทอง
ต่ำใต้ในโลกีย์ เปรียบนางคนนี้ไม่มีสอง กระหยิ่มยิ้มย่อง เรียมปองข้างใน
ใจ
๔๘. อ้า เห้อ เหอ พี่ชายรักนุช สิ้นสุดที่รักเจ้าหนักหนา เหมือนอุณรุทรักอุษา
พระรามรักสีดาไม่คลายใจ พระ
ธนทรงศักดิ์รักนางมโนรา เหมือนตัวของข้ารักหน้าใย ทำปรือเนื้อเย็นจะเห็นใจ
ในอกในทรวง
พี่
๔๙. อ้า เห้อ เหอ นกขุ้มเหอ หางหลุ้มตีนเทียน* เทียมได้ผัวเหมียน* นั่งเขียนแต่เล็บ
ผักบุ้งชายเลก็ไม่ต้อง ผักบุ้งชายคลองก็ไม่เก็บ นั่งเขียนแต่เล็บ กินของกำนัล
..ผัว
*หางหลุ้มตีนเทียน = หางสั้น เท้าเรียวเล็ก
*เหมียน = เสมียน
๕๐.อ้า เห้อ เหอ ลูกสาวเหอ ลูกสาวเริ้นตีน เดินไม่แลตีน เหยียบลูกไก่ตาย
หนวยตา ( ดวงตา ) สองหนวย หวงไว้แลชายเหยียบลูกไก่ตาย ลูกสาวชาวเริ้น
.ตีน
๕๑. อ้า เห้อ เหอ ไปบ้านออกเหอ ไปแลลูกรอก*มันไต่ราว แม่ม่ายทำสาว อี้งามอี้แม่สักแค่ไหน
ตัวของเรานี้ รู้ดี
อยู่ในใจ อี้งามอี้แง่สักแค่ไหน แม่ม่ายมันทำ
สาว
*ลูกรอก = ลูกรอกที่จุดแสดงตามงานวัด
๕๒. อ้า เห้อ เหอ อ้อยตง*เหอ โฉมยงมาเห็นเข้าก็ติดใจ อี้กินสักลำไม่สาไหร
เพราะหระ*อยู่ในพ่อทูนหัว อี้กิน
สักลำที่ดีดี ไม่ต้องราคีพอยังชั่ว สาวน้อยทูนหัว กินอ้อยไม่แล
..หระ
*อ้อยตง = พันธุ์อ้อยลำใหญ่เกือบเท่าไม้ไผ่ตง
*หระ = หราหรือหนอนไช
๕๓. อ้า เห้อ เหอ ลูกสาวเหอ ลูกสาวชาวบ้านหัวนอน* ใช้ให้แกงบอน โก้*เช้าโก้เที่ยง
ให้แกงปลาดุก ดอกทอง
มันจุกลงทั้งเงี่ยง ดอกทองหน้าเกลี้ยง หน้ามันที่อี้เลี้ยง
..ผัว
*บ้านหัวนอน = บ้านทางทิศใต้
*โก้ = กู่, ตะโกน
๕๔. อ้า เห้อ เหอ ลูกสาวเหอ ลูกสาวชาวบ้านหัวนอน สร้างเล็บไว้งามงอน
ไว้นอนกิดชู้ กิดโหก*กิดฝ้าย สาวไม่
หอนรู้* ไว้นอนกิดชู้ ใครโฉ้*ช่าง
คิด
*โหก = หูกสำหรับทอผ้า
*ไม่หอน = ไม่เคยรู้
*ใครโฉ้ = ใครก็ไม่รู้, ไม่รู้ว่าเป็นใคร
๕๕. อ้า เห้อ เหอ ปลูกรักเหอ ปลูกไว้ที่ลุ่ม ฝนพลัด*มืดคลุ้ม โอนรักไปไว้ที่ชายควน
พ่อแม่เขาไม่สมัคร เด็กเหอ
มันรักกันแต่สวน* ปลูกรักเรรวน ไปหน้า*อย่าควร
.ปลูก
*แต่สวน = ตามลำพัง, คนเดียว
*ไปหน้า = ต่อไปภายภาคหน้า
*ฝนพลัด = ฝนที่เกิดจากลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้
๕๖. อ้า เห้อ เหอ ฟ้าลั่นเหอ ลั่นมาผาง ๆ นายเทพตีนดาง อยู่หนองไม้แก่น
ฟ้าผ่าก็ไม่แคลน อยู่หนองไม้แก่น
ตั๊กแตนทำรัง
..เหอ
๕๗. อ้า เห้อ เหอ ลูกสาวเหอ โลกชาวเริ้นออก หัวนมเพิ่งงอก* บอกพ่อว่าเป็นฝี
พ่อแม่ไปหาหมอมารักษา หมอบอกอ้ายย๊ะเต็มที บอกพ่อว่าเป็นฝี โลกสาวชาวเริ้น
.ออก
* ( หัวนมเพิ่งแตกพาน )
